5. Przewody i obwody

Trasy (rury instalacyjne i przewody)

Narzędziem Trasa (C) rysuje się przebieg przewodów. Dostępne są cztery ustawienia wstępne:

• Po kliknięciu urządzenia trasa zostaje z nim połączona (jej koniec znajduje się w miejscu urządzenia, a przedmiar dolicza do niego zapas na przyłączenie). Przy ścianie program dopasowuje trasę do wolnego pasa przy powierzchni ściany.
• Wystarczą dwa punkty końcowe: jeśli zaraz po pierwszym kliknięciu kliknie się urządzenie, program wyznacza trasę: biegnie ona wolnym pasem wzdłuż ściany, w narożnikach skręca pod kątem prostym, a do sąsiedniego pomieszczenia przechodzi przez drzwi (przez ścianę tylko wtedy, gdy obejście przez drzwi byłoby znacznie dłuższe). Oprawa sufitowa łączy się ze ścianą prostopadle, a między dwiema oprawami linia jest prosta. Podczas rysowania podgląd pokazuje już wyznaczoną trasę. Umieszczenie punktów pośrednich oznacza rysowanie ręczne. Jeśli przewód (w bruździe lub natynkowo) miałby przebiegać przed oknem, jego wysokość zostaje podniesiona ponad górną krawędź okna (+10 cm), o ile pod sufitem pozostaje jeszcze co najmniej 10 cm; wysokość można zmienić we właściwościach.
• Shift = kąt prosty. Enter, dwuklik lub kliknięcie urządzenia kończy rysowanie; Backspace cofa o jeden punkt, Esc odrzuca.
• Po zaznaczeniu trasy jej punkt załamania można przeciągać; dwuklik na odcinku tworzy nowy punkt załamania.
• Wyznacz trasę ponownie (we właściwościach trasy; przy kilku zaznaczonych trasach „Wyznacz ponownie trasy”): istniejąca trasa połączona z urządzeniem zostaje ponownie poprowadzona wzdłuż ściany; Ctrl+Z przywraca ją w jednym kroku. Automatyczna trasa jest wyznaczana ponownie samoczynnie przy przesunięciu lub obróceniu urządzenia; jeśli jeden z jej punktów załamania zostanie zmieniony ręcznie, od tej chwili pozostaje ręczna (tylko jej koniec podąża za urządzeniem).

Właściwości: rodzaj i instalacja, typ (dla rury instalacyjnej np. MŰ-III, KPE, Symalen, sztywna rura PVC; dla kabla np. NYM-J, NYY-J, H07V-U, H05VV-F, UTP Cat6, J-Y(St)Y, RG6), liczba żył, przekrój, średnica, sposób montażu (podtynkowo (w bruździe), natynkowo, nad sufitem podwieszanym, w posadzce), wysokość oraz obwody (można podać kilka). Liczba żył i przekrój są także dziedziczone z tekstu „Przewód” obwodu; widać to po półprzezroczystym wstępnym wypełnieniu pól.

Sposób montażu i wysokość wpływają również na długość: przedmiar liczy przestrzenną długość trasy, a bruzdowanie może być osobną pozycją.

Oznaczenie przewodów

Na przewodach program rysuje oznaczenie zgodne z normą: ukośne kreski odpowiadające liczbie żył (powyżej 3 żył jedna kreska i liczba żył), a obok opis typu i przekroju. Oznaczenie jest automatyczne; można je wyłączyć warstwą Oznaczenie przewodów. Jest widoczne także w widoku ściany.

Obwody

Panel Obwody (po prawej stronie, gdy nic nie jest zaznaczone) zawiera listę obwodów. Pola obwodu:

• Oznaczenie (np. F1), Rodzaj (np. oświetlenie, gniazda wtyczkowe) i Nazwa;
• 1 lub 3 fazy;
• Zabezpieczenie (np. B16) i Przewód (np. NYM-J 3×1,5);
• Rozdzielnica: jedna z rozdzielnic na kondygnacji, z której wychodzi obwód;
• Kolor na rysunku: domyślnie automatyczny;
• opcjonalnie do doboru: moc, cos φ, współczynnik jednoczesności i długość (zob. rozdział Rozdzielnice, schemat jednokreskowy i dobór).

Urządzenia przypisuje się do obwodu we właściwościach urządzenia, a trasy we właściwościach trasy (może to być kilka obwodów). Przełącznik Kolory obwodów na górnym pasku koloruje urządzenia i trasy kolorem ich obwodu: od razu widać, co pozostało bez obwodu.

Automatyczne przypisanie: przycisk Automatyczne przypisanie… w panelu Obwody proponuje obwody dla urządzeń siłowych bez obwodu, z podglądem. Zasady to praktyczne sugestie, nie norma: gniazda i oświetlenie mają osobne obwody w każdym pomieszczeniu (większe pomieszczenie dzieli się na kilka obwodów); obwód gniazd ma najwyżej 10 miejsc gniazd (gniazdo podwójne liczy się jako dwa), obwód oświetlenia najwyżej 12 punktów świetlnych, łącznik trafia do obwodu najbliższej oprawy, a duże odbiorniki (np. płyta, bojler, klimatyzator, ładowarka) oraz gniazda w pomieszczeniach wilgotnych dostają osobne obwody. Zabezpieczenie i przewód to wartości wyjściowe; dobór i kontrolę musi przejrzeć projektant elektryk. W oknie wybiera się rozdzielnicę (nowe obwody zostają do niej przypisane), a pole Zaplanuj trasy przewodów planuje obwód po obwodzie także przewody od rozdzielnicy do urządzeń. Jeśli na kondygnacji nie ma jeszcze na rysunku żadnej rozdzielnicy, okno proponuje jej umieszczenie; jeśli wybrana rozdzielnica nie ma jeszcze liczby faz i wyłącznika głównego, pyta o prąd wejściowy i liczbę faz, a na tej podstawie dobiera z katalogu najmniejszy odpowiedni wyłącznik główny. Całość to jeden krok cofania (Ctrl+Z); przy ponownym uruchomieniu obsługiwane są tylko urządzenia bez obwodu.

Sposób montażu, wspólna rura i puszka rozgałęźna

Okno Automatyczne przypisanie ustawia dla zaplanowanych tras dwie rzeczy. Obie są propozycjami: wartości liczbowe są orientacyjne, sprawdź je zgodnie z warunkami na miejscu i praktyką montażową.

• Sposób montażu: Bezpośrednio w bruździe (bez rury, przewód ułożony w bruździe) lub W rurze ochronnej (w bruździe) (rura ochronna też biegnie w bruździe). Wartość domyślną określa sekcja Więcej ustawień projektu; dla tras zaczynających się w pomieszczeniu można ją nadpisać we właściwościach pomieszczenia (Sposób montażu (automatyczne okablowanie); Domyślny z projektu = bez nadpisania).
• Zaproponuj puszki rozgałęźne: przy rozgałęzieniach na rysunku umieszczana jest puszka rozgałęźna, a trasa biegnie przecięta na puszce; podobnie z puszki zaczyna się obwód (także gniazdowy), który wchodzi z innego pomieszczenia do pomieszczenia, w którym ma co najmniej dwa urządzenia. Jeśli w projekcie nie ma rozgałęzień, okno informuje, że puszka nie jest potrzebna. Można ustawić, czy przewód idzie dalej od gniazda do gniazda wewnątrz pomieszczenia bez puszki (Gniazda łączone przelotowo w puszce instalacyjnej) oraz czy na długim odcinku lub odcinku z wieloma załamaniami, ułożonym w rurze, ma się znaleźć puszka przeciągowa (limity odległości i załamań to wartości początkowe, orientacyjne).
• Przy sposobie W rurze ochronnej (w bruździe) program tworzy też rurę ochronną: po jednej dla każdego przewodu, wzdłuż trasy przewodu, w bruździe, o średnicy zaproponowanej na podstawie danych przewodu. Tam, gdzie kilka przewodów biegnie razem, proponowana jest wspólna rura (poniżej) – dla nich rura pojedyncza nie powstaje, dopóki nie zatwierdzisz wspólnej; jeśli ją odrzucisz, możesz dodać rurę przyciskiem Przewód do rury instalacyjnej (poniżej).

Rura dla jednego przewodu: we właściwościach przewodu ułożonego w rurze przycisk Przewód do rury instalacyjnej tworzy trasę rury wzdłuż trasy przewodu (domyślna średnica: 20 mm) i umieszcza w niej przewód. Przy przewodzie pojawia się wtedy informacja Biegnie w rurze (…); przewody w rurze podążają za nią po jej przesunięciu lub ponownym wyznaczeniu trasy. Przedmiar liczy rurę z jej własną długością, a przewód w niej z własną.

Wspólna rura: przewody siłowe biegnące razem wzdłuż tej samej ściany z tym samym sposobem montażu można ująć w jedną rurę: przyciskiem Wspólna rura… w panelu Obwody (z listy propozycji) albo, przy kilku zaznaczonych przewodach, przyciskiem Do jednej rury. Podgląd pokazuje proponowaną średnicę rury, wypełnienie (w procentach), współczynnik grupowania wspólnie biegnących obwodów oraz to, któremu przewodowi może z tego powodu wzrosnąć przekrój. Zewnętrzne średnice przewodów i wewnętrzne średnice rur są przybliżone, granica wypełnienia jest zalecana: średnicę rury można dowolnie zmienić na rysunku, sprawdź ją w danych producenta.

Trzy nowe reguły kontroli (w ustawieniach kontroli można je włączać i wyłączać, wagę można ustawić):

• Rozgałęzienie bez puszki rozgałęźnej: trzy lub więcej końców tras tego samego obwodu spotyka się w jednym punkcie bez puszki;
• Brak rury: dla przewodu ułożonego w rurze nie przypisano rury (kliknięcie wyniku zaznacza przewód, przycisk Przewód do rury instalacyjnej rozwiązuje problem);
• Rura za mała: średnica rury jest mniejsza od zalecenia obliczonego dla przewodów w niej biegnących. Przy nieznanej liczbie żył lub przekroju wyniku nie ma.

W oknie rozwiązania wyniku przycisk Poprawka (nazwa: Umieść puszkę rozgałęźną, Utwórz rurę lub Ustaw średnicę: N mm) nanosi poprawkę na rysunek jako niezapisaną zmianę: możesz ją przejrzeć, cofnąć, a następnie zapisać.

Oznaczenie urządzeń i odsyłacze

• Przełącznik Oznaczenia wyświetla przy urządzeniach automatyczne oznaczenie (np. F3/2: 2. urządzenie obwodu F3; bez obwodu D7). Oznaczenie jest obliczane z zapisanego rysunku; przy niezapisanym urządzeniu widoczny jest znak „?”.
• Przycisk Utrwal oznaczenia (po potwierdzeniu) wpisuje oznaczenie do opisu urządzeń z pustym opisem; operację można cofnąć. Działa tylko w stanie zapisanym.
• We właściwościach urządzenia blok Odsyłacz pokazuje oznaczenie, obwód, zabezpieczenie i wyłącznik różnicowoprądowy oraz miejsce obwodu w obudowie rozdzielnicy; stąd można przejść do odpowiedniego miejsca. W edytorze rozdzielnicy lista Urządzenia na rysunku zapewnia drogę powrotną.
• Oznaczenia mogą pojawić się również na drukowanym rzucie (pole wyboru Oznaczenie urządzeń).